O inmenso conxunto de investigacións literarias e arqueolóxicas de Xosé María Álvarez Blázquez é froito dun esforzo ímprobo e dunha curiosidade ilimitada. O polígrafo escritor espalla o seu saber e as súas pescudas en libros, xornais e revistas especializadas (esencialmente Cuadernos de Estudios Gallegos e Grial) e asiste con frecuencia a congresos literarios, arqueolóxicos e etnográficos.

Entres os múltiples estudos literarios elaborados polo autor, hai que destacar dúas achegas imprescindíbeis: a Escolma de poesía galega I. Escola medieval galego-portuguesa (1198-1346) e a Escolma de poesía galega II. A poesía dos séculos XIV a XIX (1354-1830), editadas por Galaxia en 1952 e 1959, respectivamente. A Escolma de poesía galega III. O século XIX (1957) e a Escolma de poesía galega IV. Os contemporáneos (1955) de Francisco Fernández del Riego completan este ambicioso proxecto publicado pola editorial viguesa.

Na Escolma de poesía galega I. Escola medieval galego-portuguesa, Álvarez Blázquez reúne poemas dun gran número de trobadores medievais acompañados de breves anotacións biográficas e lúcidos apuntamentos críticos. En 1975 publica na súa editorial Castrelos unha versión revisada e ampliada desta antoloxía: Escolma da poesía medieval (1198-1354).

A esta frutífera etapa da lírica galega Álvarez Blázquez dedica moitas páxinas cheas de sabedoría e perspicacia, entre as que é preciso salientar o estudo Martín Códax. Cantor del mar de Vigo (1962), obra pola que recibe o premio Álvarez García de 1958, convocado pola Asociación da Prensa de Vigo.

A Escolma de poesía galega II. A poesía dos séculos XIV a XIX consta de cinco apartados: "Os derradeiros trovadores (1354-1491)", "Cantigas paralelísticas e vilancetes anónimos (séculos XV e XVI)", "Os vilancicos de Nadal e Reis (séculos XVII a XX)", "Poesía anónima de circunstanzas (séculos XV a XIX)" e "Os poetas académicos (séculos XVI a XIX)". A maioría dos textos pertencentes aos denominados Séculos Escuros son descubertos por Álvarez Blázquez, a quen tamén lle corresponde o mérito de difundir outros de difícil acceso. Agudos comentarios acompañan os textos escolmados. A busca e a sistematización de textos literarios deste amplo período temporal —que Álvarez Blázquez denomina "as fontes"— é unha tarefa constante ao longo da súa vida.

Sobranceiras son as descubertas da Égloga de Belmiro e Benigno, de Nicomedes Pastor Díaz, e dun poema burlesco de Aurelio Aguirre. En 1960 edita "Datos para la biografía del poeta Añón". No ámbito da literatura galega do século XX, pódese destacar o estudo Luís Amado Carballo. Vida e obra. Escolma de textos (1982).

A literatura tradicional, a parameoloxía ou a toponimia galegas tamén lles deben moito ao incansábel estudoso. Busca, compila e analiza cantigas populares, refráns e topónimos que divulga a través das súas editoriais (Cantigas do viño, Os nomes da terra, etc.). Del son, asemade, a maioría das edicións das obras publicadas en Monterrey e Castrelos e el adoita tamén escribir os prólogos e notas que secundan os textos.

Os achados

A arqueoloxía constitúe outro dos ámbitos ao que Álvarez Blázquez, nomeado en 1949 Comisario de Escavacións Arqueolóxicas de Vigo, dedica un intenso traballo fornecendo con importantes achados a historiografía galega. Seguindo os vieiros de arqueólogos vocacionais como Florentino López Cuevillas ou Fermín Bouza-Brey -con este último colabora en varias escavacións e artigos-, Álvarez Blázquez esculca, descobre e salva en diferentes espazos, localizados fundamentalmente no sur da provincia de Pontevedra, aras, estelas e outros obxectos de valor do pasado remoto galego, que son albergadas no Museo Municipal Quiñones de León de Vigo.

O notábel conxunto de pezas achegadas por Álvarez Blázquez leva a Darío Xohán Cabana a afirmar que a sección arqueolóxica deste museo "é obra esencialmente súa, do seu traballo e do seu xenio". Entre as publicacións deste eido pódese destacar a obra Vigo arqueolóxico (1980), escrita con dous colaboradores: Fernando Javier Costas Goberna e Xosé Manuel Hidalgo Cuñarro. En 1981 é nomeado Xefe do Departamento de Historia do Museo Quiñones de León.

A literatura e a historia galegas enriquecéronse notabelmente coas senlleiras esculcas literarias e arqueolóxicas de Xosé María Álvarez Blázquez, home sempre á espreita do texto inédito e da peza curiosa para doar á Terra, "o fito chantado no centro xeométrico do meu horizonte", segundo declara no limiar de Canle segredo (1976).